Tussen 1978 en 1991 tekende kunstenaar Art Spiegelman het verhaal van zijn vader toen die als jood in bezet Polen woonde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maus, het resultaat, is een verbluffend stuk kunst dat in 1992 met een Pulitzerprijs werd beloond, zowat de hoogste literaire erkenning die je kunt krijgen.

Die Pulitzerprijs was in de categorie “Special Award” omdat de jury het moeilijk vond dit werk te classificeren. Terecht, want Maus is naast graphic novel ook fictie en non-fictie, roman, biografie, geschiedschrijving en waarschijnlijk nog wat andere labels waard.

Spiegelman vertelt niet enkel het verhaal van zijn vader tijdens de oorlog, maar ook de gesprekken die ze naar aanleiding van zijn boek hebben. Dat zorgt voor een evenwichtige schets van een vader die zowel held als neuroot is.

Beestenboel

Vladek Spiegelman trouwt vlak voor de Tweede Wereldoorlog en leert tijdens de Holocaust vechten voor zijn leven. Doorheen het hele boek kun je niet anders dan bewondering krijgen voor zijn inventiviteit. Hij doet werkelijk alles om zich met zijn geliefden heelhuids door de horror van de oorlog te slepen; hij leert jobs bij de vleet, koopt mensen om, vlucht en gaat tussen de Duitsers zitten om daar veilig te zijn (daar verdenken ze immers niemand).

De horror van de oorlog wordt trouwens erg wonderlijk en haast paradoxaal gecreëerd. Spiegelmans personages zijn namelijk dieren. De joden zijn muizen, de Duitsers katten, de Polen varkens, de Amerikanen honden, etc. Daarenboven is er erg weinig verschil tussen het uiterlijk van de karakters. Alle joden lijken bijvoorbeeld op elkaar.

Dit maakt het verhaal soms wat moeilijk te volgen, maar geeft het tegelijk een erg diepe betekenis. Spiegelman wil hiermee uitdrukken hoe absurd het van de nazi’s was om mensen zomaar in hokjes op te delen. Zo werkt het niet. Erg mooi is het wanneer de tekenaar in het boek bijvoorbeeld twijfelt of hij zijn vrouw als een kikker (ze is Française) of een muis (ze is joods geworden) zal tekenen – dit lijkt me een erg belangrijke sleutel om de betekenis van zijn tekenen te ontleden. Of wanneer hij bij zijn psycholoog komt en blijkt dat die een masker van een muis aanheeft.

metamausspread1Simpelweg

Door de eenvoudige tekenstijl en het feit dat iedereen op iedereen lijkt, doet het verhaal bij aanvang erg simpel, misschien zelfs simplistisch, aan. Bij de eerste pagina’s kon ik me niet inbeelden dat ik dit boek goed zou vinden (zelfs al kon ik de tekenstijl van Spiegelman erg appreciëren) – daarvoor leek het te oppervlakkig. Gaandeweg zie je door die eenvoud de complexiteit van Spiegelmans schrijven en tekenen.

Net door de eenvoud komt de horror en het drama harder aan. Je gaat meeleven met het leed van de familie en hoe verder je gaat, hoe dieper het raakt. En ik kan niet precies uitleggen waarom; ik vermoed dat het met de paradoxen te maken heeft. Als je alleenstaande fragmenten bekijkt, dan lijken de reacties van de karakters kinds en oppervlakkig. Het is bij aanvang bijvoorbeeld niet altijd gemakkelijk om te begrijpen hoe Art Spiegelman zomaar respect kan hebben voor zijn vader en diens levensverhaal en dan vlak erna zit te klagen over diens haast obsessieve natuur. Of het is moeilijk te vatten dat de muizen zo koud en afstandelijk kunnen spreken over hun lijden, maar net die elementen dragen bij tot de ijzersterke karaktercreatie in Maus.

Het is erg bijzonder om gaandeweg te gaan meeleven met muizen die er allemaal hetzelfde uitzien, afstandelijk zijn en simpel denken. Door zijn aanpak keert Spiegelman als de ontmenselijking van de nazi’s om: zelfs anonieme muizen worden een object van medeleven en medelijden. Dit is een erg indrukwekkende strip. Ik heb pas onlangs kennis gemaakt met deze klassieker, maar begrijp volledig waarom de strip het label ‘klassieker’ draagt. Dit is een van die boeken die je simpelweg gelezen moet hebben.

Art Spiegelman, Maus: De volledige editie (Amsterdam: Oog & Blik, 2004)

About The Author

Oud-redacteur
Google+

Job studeerde pedagogische wetenschappen aan de Universiteit Gent, waar hij ook zijn academische initiële lerarenopleiding deed. Daarna studeerde hij theologie aan de Evangelische Theologische Faculteit, Leuven waar hij ook coördinator van de lerarenopleiding was. Daarnaast was hij als trainer en projectmanager werkzaam bij de studentenorganisatie Ichtus Vlaanderen. In 2013 verhuisde hij naar Zuid-Afrika waar hij als lector Nieuwe Testament werkt voor het Cape Town Biblical College.

5 Responses

  1. Benji

    Ik ben meer dan akkoord met deze review. Het boek heb ik 4jaar geleden het eerst gelezen, en toen was ik al zwaar onder de indruk, vorig jaar heb ik het boek nog eens gelezen en beter bekeken. Het is een boek die een grote indruk bij me heeft nagelaten. Zeker het lezen waard!

    Reply
  2. Sem

    Ook ik kan me volledig vinden in deze review. Na deze zomer in Auschwitz te zijn geweest kan ik zeggen dat het boek heel herkenbaar is. Ik werd er zo door gegrepen dat het in twee dagen al uit was. Zeker de moeite waard om te lezen!

    Reply
  3. Brian

    Het klopt volledig wat ze hier geschreven hebben. Het wordt allemaal heel simpel voorgesteld maar toch word je helemaal in het verhaal gezogen. Dit verhaal heeft me aangegrepen en door het verhaal te lezen zou ik ook eens graag naar Auschwitz gaan, om te zien hoe het daar echt is.

    Reply
  4. Tom

    wat een kakboek is dit. het suckt echt zwaar. ik bedoel als je een stirp gaat maken leer dan eerst deftig tekenen he. zelfs een mentaalgehanidcapte eekhoorn met een iq van 10 kan beter tekenen.

    Reply
    • Job

      Erg grondige kritiek is dit alvast niet van je. De Pulitzerprijs is een van de hoogste literaire prijzen dat een werk kan te pakken krijgen. Dit werd nog maar één keer aan een graphic novel gegeven – Maus dus. Zeggen dat het een kakboek is, lijkt me nogal kort door de bocht.

      Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published.