Khovansjtsjina - Modest Moesorgski
8Overall Score

Khovansjtsjina van Modest Moesorgski staat als tweede opera geprogrammeerd in het seizoen van de Vlaamse Opera. Deze opera neemt je mee in de geschiedenis van Rusland waar machtswellust, tsaren, vernieuwingen, radicale groeperingen, oligarchen en eenvoudige lieden wel een constante lijken te zijn. De bittere strijd tussen de tsarenfamilie, het machtsvacuüm, de zwaar gedrilde elite troepen, de invloedrijke investeerders, het verraad en de collectieve zelfdoding van de Oud-Gelovigen sluiten uitstekend aan bij het jaarthema van de Vlaamse Opera, onmacht. Onmacht is wat je door heen heel deze voorstelling proeft. De onmacht om veranderingen door te voeren, de macht van de adel te beperken, de onmogelijkheid om in te boeten aan eigen macht, verzoening tussen ruziënde tsarenprinsen op te lossen, het noodlot te tarten. Maar ook de onmacht om het nakende gevaar te erkennen. Zo begeert Prins Andrej Emma, zijn Duitse krijgsgevangene, en kan haar niet loslaten als de stad belegerd wordt. Heel de voorstelling voelt alsof je een catastrofale treinbotsing in slow-motion ziet aankomen. In die zin doet het je ook denken aan de grote dramatiek van Russische schrijvers als Dostojevski. Een ramp voltrekt zich en we wachten met z’n allen het onvermijdelijke einde af. De doem komt. De mokerende pauken, de schallende kopers, het verheven gezang, de dragende bassen geven dat ook muzikaal kleur.

De Russische bas Alexey Tikhomirov schittert in de rol van Dosijef, geestelijke vader van de Oud-Gelovigen. Zijn zoektocht in het voorgaan van de kerkelijke groep, zijn tussenkomst om vrede te brengen tussen de ruziënde tsaren en zijn groeiende overtuiging om zich met zijn allen over te geven in een collectieve verbranding zet hij neer met gedragen en ingetogen charisma. Marfa, gespeeld en gezongen door zijn landgenote Julia Gertseva is ook indrukwekkend. Als verloofde van Andrej, ziet ze met lede ogen toe hoe haar beminde haar ontvalt. Haar laatste verlangen is om Andrej mee te nemen in een Liebestot. Een andere glansrol is weggelegd voor het Koor Opera Vlaanderen. Zowel in het ingetogen smeken als het dreigende gebed wordt het drama versterkt.

De verheven zang en wisselwerking van solisten en koor klinken als een liturgie uit een andere wereld waar men reikhalzend uitkijkt naar verlossing, een magnificat waar de machtigen ten val komen en de eenvoudigen hun geloof weten te bewaren. Hoewel die Oud-Gelovigen uit Khovansjtjina losgerukt van hun Russische context naïef en fundamentalistisch kunnen overkomen, was ik aangenaam verrast met welk een diepgang en positieve blik ze uitdrukking van hun leven gaven in deze uitvoering.

Wat niet gehoefd had waren de expliciete verkrachtingsscène en het in beeld brengen van de vrijpartij van de Strelsy, de Russische elitetroepen die voor de bescherming van Ivan Khovanksi instaan. Dat voelde een beetje te goedkoop aan terwijl de andere beelden meer doordacht leken. Een minpunt dat wat wrang blijft bij de rest van de uitvoering. Regisseur David Allen zocht naar een beeldtaal waarbij het decor en kostuums aan Rusland deden denken, maar ergens ook abstract bleven zodat ze universeel denkbaar waren. Dat maakt zijn interpretatie van deze Russische opera zeer knap en tijdloos. Het decor bestaat voornamelijk uit twee metershoge gebogen wanden die verschuifbaar zijn en het speelvlak kunnen verengen. Die ruimtelijke opstelling geeft extra uitdrukking aan de verenging in denken die plaatsvindt bij de machtswellustige, maar schept ook mogelijkheden om met licht en schaduw te spelen. Zo zie je vanuit de coulissen schaduwen opdoemen vooraleer je het personage ziet. Het effect van slow-motion wordt zo visueel gemaakt.

Het opgaan in de vlammen van de Oud-Gelovigen als een collectief verzet om de eigen overtuigingen niet af te zweren en trouw te blijven aan het geloof in herstel en zuivering van het land laat een onuitwisbare beeld achter. Met dit onvergetelijke slotkoor valt het doek en verlang je reikhalzend mee naar een betere wereld.

Leave a Reply

Your email address will not be published.